Czym jest krew i jakie są jej funkcje?
Krew jest mieszaniną płynnego osocza oraz zawieszonych w nim krwinek.
Wypełnia ona naczynia krwionośne w całym organizmie, zarówno tętnicze, włosowate jak i żylne.
Do funkcji krwi należy:
|
przenoszenie tlenu, niezbędnego do życia każdej
komórki
organizmu, z płuc do wszystkich tkanek i
narządów (rolę tę pełnią
erytrocyty)
przenoszenie dwutlenku węgla, powstającego
jako
uboczny produkt przemiany materii, z tkanek i
narządów do płuc, w
których zostaje wydalony
z ogranizmu wraz z wydychanym powietrzem (rolę
tę
pełnią erytrocyty)
przenoszenie substancji odżywczych,
mikroelementów i witamin wchłoniętych w jelicie do
wszystkich tnakek i
narządów (rolę tę pełnią białka
osocza)
obrona organizmu przed drobnoustrojami
chorobotwórczymi (dokonywana przez leukocyty)
hamowanie krwawienia, do którego dochodzi np. po
zranieniu (z udziałem płytek krwi i osoczowych białek
krzepnięcia). |
Dlaczego krew jest czerwona?
Czerwona barwa krwi
pochodzi od erytrocytów, czyli tzw. czerwonych krwinek, zawierających w
sobie barwnik - hemoglobinę. Substancja ta łączy się z tlenem w płucach
(hemoglobina utlenowana, barwa krwi jest wtedy jasnoczerwona) a oddaje
go we wszystkich tkankach i narządach (krew pozbawiona tlenu ma barwę
ciemnoczerwoną). Po odłączeniu tlenu, hemoglobina odtlenowana trafia do
płuc, gdzie ponownie wiąże się z tlenem.
Erytrocyty czyli krwinki czerwone:
Prawidłowy erytrocyt
jest okrągłą, dwuwklęsłą w środku komórką o średnicy zaledwie 6-9 mm.
Taka budowa pozwala na łatwe odkształcanie się etytrocytów przy
przechodzeniu przez bardzo wąskie naczynia włosowate. Na poniższej
fotografii widoczne sa prawidlowe erytrocyty.
Co to są grupy krwi?
Pomimo, że prawidłowe erytrocyty są
z wyglądu identyczne u wszystkich ludzi, to różnią się między sobą w
znacznym stopniu. Są na nich zawarte pewne charakterystyczne białka,
które określa się mianem antygenów grup krwi. Istnieje szereg układów
grupowych krwi. Najważniejszymi jest układ grup głównych (AB0) i układ
Rh. Ze względu na obecność lub brak substancji A i B na krwinkach
czerwonych rozróżnia się cztery główne grupy krwi: grupa A (40%
ludności w Polsce, występuje substancja A), grupa B (12%, występuje
substancja B), grupa AB (8%, występuje substancja A i B) oraz grupa 0
(40%, brak substancji A i B na krwinkach). Każda z tych grup może
posiadać substancję z układu grupowego Rh - antygen D, daną osobę
określa się wtedy jako Rh-dodatnią. Przeciwnie, u osoby Rh-ujemnej,
substancja D nie występuje. Oznaczenie grup krwi ma podstawowe
znaczenie przy doborze krwi do przetoczeń wymaganych np. w trakcie
wielu zabiegów operacyjnych lub podczas leczenia chorów krwi. W razie
potrzeby podawać trzeba krew identyczną w zakresie przynajmniej tych
dwóch układów, a więc osobie z grupą krwi A Rh+ należy podać krew A
Rh+. Grupa krwi jest niezmienna w ciągu życia, jedynie sporadycznie, po
przeprowadzeniu allogenicznego przeszczepu szpiku (od rodzeństwa lub
dawcy niespokrewnionego), może dojść (choć nie musi) do zmiany grupy
krwi u biorcy przeszczepu.
Co nazywamy niedokrwistością czyli anemią?
Prawidłowa liczba krwinek czerwonych wynosi od 4 do 6 mln w 1 mm3
krwi, co odpowiada stężeniu hemoglobiny 12 - 16 g w 100 ml.
Zmniejszenie stężenia hemoglobiny i najczęściej liczby krwinek
czerwonych poniżej tych wartości nazywane jest niedokrwistością (czyli
anemią). Istnieje bardzo wiele przyczyn niedokrwistości. Może do nich
doprowadzić m.in. niedobór żelaza (które jest głównym składnikiem
hemoglobiny) lub nieprawidłowy rozwój prekursorów krwinek czerwonych w
szpiku w następstwie braku niektórych witamin (zwłszcza witaminy B12 i
kwasu foliowego). Niedokrwistości objawiają się bladością skóry,
spojówek, męczliwością, osłabieniem, przyspieszeniem pracy serca.
Niedokrwistości niedoborowe leczy się podając te substancje, których
niedobór stwierdzono; są to preparaty żelaza bądź witaminy B12 albo
kwas foliowy. W niektórych przypadkach terapię taką prowadzić trzeba do
końca życia.